Kennis over stoppen met roken, vapen en nicotineverslaving
Waarom motivatie bij stoppen met roken wordt overschat
En wat zorgprofessionals wél nodig hebben
Veel zorgprofessionals lopen vast in de begeleiding van rokers.
Niet omdat ze het niet goed bedoelen.
Niet omdat ze te weinig hun best doen.
Maar omdat ze werken met een verkeerd uitgangspunt: (intrinsieke) motivatie.
Motivatie wordt vaak gezien als dé sleutel tot stoppen met roken.
Is iemand voldoende en 'intrinsiek' gemotiveerd, dan lukt het wel.
Is dat niet zo, dan 'is de cliënt er nog niet klaar voor en moet je er niet aan beginnen'.
Klinkt logisch.
Maar in de praktijk werkt het vaak averechts.
'Hij is best gemotiveerd, maar het lukt gewoon niet'
Deze zin hoor ik vaak van zorgprofessionals.
En eerlijk gezegd: dat klopt.
De meeste rokers:
- willen gezonder zijn
- weten dat roken schadelijk is
- voelen druk vanuit hun omgeving
- hebben al meerdere stoppogingen gedaan
Aan motivatie ontbreekt het zelden.
Wat ontbreekt, is inzicht in verslaving en vertrouwen in eigen kunnen.
Nicotineverslaving is geen motivatieprobleem
Nicotineverslaving is in de kern een neurobiologisch proces.
Nicotine grijpt in op het beloningssysteem in de hersenen en beïnvloedt dopamine, stressregulatie, concentratie en stemming.
Dat betekent:
stoppen is niet alleen een besluit
stoppen vraagt niet alleen wilskracht
stoppen gaat gepaard met ontregeling
Hoe gemotiveerd iemand ook is:
het lichaam en brein moeten herstellen en opnieuw leren reguleren.
Als zorgprofessional kun je motivatie dus niet 'opkrikken' zonder tegelijkertijd dit proces te begrijpen en te begeleiden.
Waarom motivatie soms zelfs tegenwerkt
Wanneer we te veel focussen op motivatie, gebeurt vaak het volgende:
De roker voelt zich tekortschieten als het niet lukt
Er ontstaat schaamte of zelfverwijt
Terugval wordt gezien als falen
Het gesprek verschuift van begeleiden naar overtuigen
En hoe meer je probeert te motiveren, hoe groter de kans op weerstand.
Niet omdat de cliënt lastig is, maar omdat hij iets moet verdedigen wat hij zelf ook niet begrijpt.
Wat werkt dan wél?
Effectieve begeleiding bij stoppen met roken vraagt om drie dingen:
1. Inzicht in verslaving
Zorgprofessionals die begrijpen:
- hoe nicotine werkt
- waarom ontwenningsverschijnselen ontstaan
- wat conditionering doet en hoe dat in het brein werkt
- waarom stoppen vaak gepaard gaat met onrust, emoties, somberheid of concentratieproblemen
Dit haalt schuld en oordeel uit het proces.
2. Normaliseren in plaats van pushen
Wanneer een roker hoort:
“Wat je ervaart is logisch bij nicotineontwenning”
ontstaat ontspanning.
Van daaruit kan iemand weer meebewegen in plaats van vechten.
3. Begeleiden in plaats van overtuigen
Motivatie hoeft niet groter.
Ze moet duurzaam worden.
Dat lukt als:
de cliënt zich begrepen voelt
het proces voorspelbaar wordt
terugval bespreekbaar is
de focus ligt op vaardigheden, niet op falen
Wat dit betekent voor zorgprofessionals
Veel zorgprofessionals doen hun werk goed, maar zijn ooit opgeleid vanuit het idee dat stoppen met roken vooral een gedragskeuze of leefstijlprobleem is.
Dat beeld is achterhaald.
Roken is een verslavingsaandoening.
En dat vraagt om gespecialiseerde kennis en begeleiding.
Niet meer druk.
Niet meer motivatiegesprekken.
Maar meer begrip en mildheid.
Tot slot
Als stoppen met roken 'simpel' was,
zouden mensen het allang gedaan hebben.
Dat het niet lukt, zegt niets over de motivatie of vaardigheid van de roker.
En ook niets over de inzet van de zorgprofessional.
Het zegt wél iets over hoe complex nicotineverslaving is –
en hoe belangrijk goede scholing daarin is.
Verdieping voor zorgprofessionals
Werk je met rokers en wil je beter begrijpen waarom stoppen zo complex is?
In de online academie van Momentum Training & Coaching leer je hoe je nicotineverslaving professioneel begeleidt, met aandacht voor verslaving, gedrag, terugval en herstel.
Bekijk de geaccrediteerde opleidingen in de academie
Dit artikel is geschreven door Simone Königs, opleider en expert in nicotineverslaving voor zorgprofessionals. Vanuit Momentum Training & Coaching leidt zij professionals op in effectieve begeleiding bij stoppen met roken, vapen en nicotinegebruik.